Nhận dạng và phòng chống các loài có độc trong chuyến hiking miền Bắc
Việt Nam được biết đến là một đất nước có rừng vàng biển bạc. Sở dĩ như vậy là vì rừng và biển nước ta có hệ sinh thái đa dạng và rất giàu tài nguyên. Các loài vật trong rừng nhiều vô số, có cả những loài chứa độc nguy hiểm cho con người. Hãy cùng Tổ Ong tìm hiểu về các loài có độc trong rừng mà bạn có thế bắt gặp trong chuyến hiking miền Bắc nhé.
Khu rừng Tây Bắc rậm rạp
1. Đôi nét về hệ sinh thái rừng miền Bắc:
Địa hình núi cao chiếm diện tích lớn ở khu vực phía Bắc nước ta. Nhiều đỉnh núi cao trên 2000m là địa điểm hiking ưa thích của các hiker như đỉnh Fansipan, Putaleng, Ky Quan San… Rừng ở các khu vực này có đặc điểm nguyên sơ với nguồn gen động thực vật phong phú. Vì tính chất nguyên sinh mà số lượng các loài có độc cũng nhiều hơn so với rừng nơi khác.
2. Nhận dạng các loài có chứa chất độc
Động vật:
Trong số các loài động vật có độc thì rắn chiếm số lượng lớn hơn cả vì vậy khi hiking, bạn cần học cách phân biệt chúng.
Rắn độc và rắn không độc có những đặc điểm rất khác nhau. Rắn không có độc thì có đầu thuôn nhỏ. Trái lại, hầu hết đầu rắn độc có hình tam giác, phình ra khi gặp mối đe dọa. Mặc dù nói là hầu hết nhưng vẫn có ngoại lệ như rắn lục là loài cực độc nhưng không có đầu tam giác.
Tiếp theo là răng. Rắn không độc có hai hàm răng nhỏ và đều chằn chặn. Trong khi đó, rắn có độc có thêm hai chiếc răng nanh to hơn để bơm độc. Hai chiếc răng này rất dễ nhận thấy khi rắn há miệng.
Ta có thể điểm tên một số loài rắn độc sinh sống ở khu vực núi cao phía Bắc như sau:
Rắn lục đuôi đỏ:
Rắn lục đuôi đỏ có màu xanh lá để dễ dàng ngụy trang trên thân cây. Phần đuôi có màu đỏ đúng như tên gọi. Đây là loài kịch độc với phần đầu hình tam giác, đồng tử dọc. Chúng dài khoảng 60cm đối với con đực, 80cm đối với con cái.
Rắn lục đuôi đỏ sống chủ yếu ở rừng sâu thuộc vùng núi Tây Bắc. Nọc độc của chúng có thể gây hoại tử và làm máu chảy không ngừng. Nếu không được cấp cứu kịp thời, người bị cắn sẽ gặp nguy hiểm đến tính mạng.
Rắn lục đuôi đỏ có thân màu xanh lá (nguồn: Wikimedia Commons)
Rắn lục đầu bạc
Đây là loài sinh sống ở độ cao 800 – 1800m, chủ yếu ở Fansipan. Chúng có phần đầu tam giác với hai vạch trắng chạy dọc đối xứng. Toàn thân màu đen với những vạch ngang màu trắng hoặc vàng nhạt. Độ dài trung bình của rắn lục đầu bạc là 80 – 100cm. Đây là loài rất hung dữ với độc tố chết người, các bạn nên tránh xa khi hiking.
Thực vật:
Đỗ quyên:
Đỗ quyên là loài cây rất phổ biến ở núi rừng Tây Bắc. Tại Putaleng, nơi được mệnh danh là thiên đường của loài cây này, người ta ghi nhận có đến 30 giống loài, phân biệt bằng màu hoa. Hoa đỗ quyên mọc thành từng chùm, mỗi lần bung nở là một lần núi rừng thay áo mới. Đây chính là điểm thu hút rất nhiều bạn trẻ đến hiking. Tuy nhiên bản thân loài cây này chứa nhiều độc tố, đặc biệt là đỗ quyên trắng và đỗ quyên vàng. Chất độc nếu như ăn phải thì có khả năng nôn mửa và khó thở.
Mùa hoa đỗ quyên bung nở
Lá ngón:
Thường mọc dại ở vùng núi phía Bắc, đây là loài cây có sức sống bền bỉ và độc tính rất cao. Lá mọc đối xứng, nhẵn bóng, hình mũi mác dài từ 7 – 12cm. Hoa của cây này thường mọc thành cụm, màu vàng rất bắt mắt.
Toàn thân loài cây lá ngón đều có chất độc từ lá, hoa, thân, củ đến rễ. Nếu tiếp xúc với nhựa cây hoặc ăn phải thì bạn sẽ bị ngộ độc với các triệu chứng như đau họng, hoa mắt, chóng mặt, bồn nôn, suy tim và ngưng hô hấp. Chỉ cần 3 lá cũng đủ để gây tử vong.
Lá han:
Núi rừng Tây Bắc có một loại cây gây ngứa cực mạnh, đó là cây han. Cây han có thân gỗ, phiến lá to, có răng cưa. Hoa li ti ở thành từng chùm màu trắng. Các hiker phải tránh xa loài này vì chúng gây ngứa rát đến tận nhiều ngày, tạo ra những vết phồng rộp, nhiễm trùng, thậm chí là đe dọa đến tính mạng.
Cây sui:
Là một loại cây thân gỗ, phát triển nhanh ở khu vực Tây Bắc, cây sui có độc trong phần nhựa trắng của mình. Nhựa sui khi tiếp xúc với mắt có thể gây bỏng mắt dẫn tới mù lòa. Nhựa cây khi dính vào vết thương hở khiến giãn cơ, mắt nhắm nghiền, mặt xanh tái và suy tim.
3. Cách phòng chống và chữa trị khi trúng độc:
Để đảm an toàn cho chuyến hiking, bạn cần lưu ý những điều sau:
Tuân thủ tuyệt đối lộ trình cũng như hướng dẫn của người dẫn đoàn:
Các tuyến đường hiking mà các guide đã vạch ra là những tuyến đã được nghiên cứu kỹ và an toàn nhất. Do đó, bạn không nên tự ý tách đoàn để đi riêng một mình.
Không tiếp xúc gần với các loài động thực vật:
Khi trông thấy một loài hoa đẹp, bạn đừng vội vàng chạm vào chúng. Những gì đẹp, lạ thường tiềm tàng những nguy hiểm. Tương tự với các loài động vật, tốt nhất là không nên đến gần hay làm chúng hoảng sợ. Đối với nhiều loài vật, nọc độc chỉ để tự vệ mà thôi. Nếu như bạn không xâm phạm cuộc sống của chúng, chúng sẽ không làm hại bạn.
Loài thực vật có vẻ ngoài đẹp mắt nhưng rất độc (Photo by Егор Камелев on Unsplash)
Không ăn những gì bạn không biết rõ:
Có thể bạn đã thấy rất nhiều người bản địa hái rau rừng về để nấu ăn, tuy nhiên bạn không nên làm theo. Bạn sẽ không biết được trong số rau mình hái về có lá độc lẫn vào hay không.
Trang phục kín đáo, gọn gàng:
Nhằm giảm thiểu khả năng bị các loài vật cắn trúng hay vô tình quệt trúng các loại cây độc, trang phục đóng một vai trò rất quan trọng. Hãy chọn chất liệu vải dày dặn, bền bỉ và không thấm nước. Bạn cần che chắn các khoảng hở trên cơ thể như cổ, cổ tay, cổ chân thật kỹ càng. Bên cạnh đó, giày dùng để hiking là giày leo núi chuyên dụng. Nếu như thời tiết ẩm ướt, bạn có thể chọn ủng để thay đế. Lưu ý là luôn nhét ống quần vào bên trong tất nhé.
Mang theo thuốc và các dụng cụ y tế:
Một túi sơ cứu cá nhân không bao giờ là thừa thãi cả. Chiếc túi đấy cần nhỏ gọn và có đầy đủ các loại bông băng, gạc, thuốc sát trùng…
Xử lý khi bị trúng độc:
Đầu tiên là bạn cần phải thật bình tĩnh. Nếu là độc do động vật cắn thì bạn đừng dùng miệng hút chất độc hay rạch vết thương. Điều này sẽ khiến bạn dễ bị nhiễm trùng hơn. Bạn cũng không nên ga rô vết thương vì làm thế sẽ ngăn cản máu lưu thông, dễ gây hoại tử. Thay vào đó hãy làm bất động chi bị cắn và để cho phần chi đó thấp hơn tim. Rửa sạch vết cắn và di chuyển thật nhanh đến cơ sở y tế gần nhất. Đối với độc do ăn trúng thực vật lạ, bạn nên ngay lập tức gây nôn, bù nước thật nhiều và đến cơ sở y tế gần nhất.
Hy vọng những chia sẻ trên đây của Tổ Ong sẽ giúp các bạn tự tin hơn trong hành trình hiking của mình. Với đội ngũ được đào tạo các kỹ năng sinh tồn, sơ cấp cứu bởi chuyên gia Survival Skill Vietnam, các kỹ năng thể thao mạo hiểm bởi chuyên gia leo núi Phan Thanh Nhiên, cùng với kinh nghiệm dày dạn, Tổ Ong chắc chắn sẽ đem lại những hành trình hiking miền Bắc an toàn và đáng nhớ. Hiking cùng Tổ Ong ngay hôm nay nhé.
